Kể từ ngày 01/07/2026, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế hoàn toàn Nghị định 128/2020/NĐ-CP trong lĩnh vực xử phạt vi phạm hành chính hải quan. Sự thay đổi này không chỉ mang tính cập nhật văn bản mà còn đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong tư duy quản lý của cơ quan chức năng.
Với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu (XNK), việc nắm bắt sớm các thay đổi này là chìa khóa để bảo vệ lợi nhuận và duy trì tính tuân thủ. Dưới đây là những phân tích chuyên sâu của VHG Logistics về các điểm mới trọng yếu mà bộ phận Docs và OPS cần đặc biệt lưu tâm.
1. Mở rộng phạm vi đối tượng xử phạt
Nghị định 169 đã lấp đầy “khoảng trống” trong quản lý bằng việc mở rộng phạm vi điều chỉnh. Ngoài các tổ chức và cá nhân, danh sách chủ thể bị xử phạt nay bao gồm cả hộ kinh doanh, hộ gia đình và cộng đồng dân cư. Điều này khẳng định trách nhiệm pháp lý được áp dụng bình đẳng đối với mọi chủ thể tham gia vào chuỗi cung ứng và thương mại xuyên biên giới.
2. Siết chặt quy định về hành vi vi phạm nhiều lần
Một trong những điểm cải tiến đáng chú ý nhất là việc bãi bỏ điều kiện “phát hiện cùng thời điểm”. Theo quy định mới, mọi hành vi vi phạm lặp lại đều sẽ bị áp dụng tình tiết tăng nặng theo hệ thống. Điều này buộc các doanh nghiệp phải cực kỳ khắt khe trong khâu kiểm soát nội bộ, vì sai phạm mang tính hệ thống sẽ phải đối mặt với khung chế tài nặng hơn rất nhiều so với trước đây.
3. Cơ chế “Cứu vãn” hàng hóa: Bước tiến nhân văn
Nếu như trước đây, hàng hóa vi phạm thường đối mặt với nguy cơ tiêu hủy, thì Nghị định 169 đã bổ sung các lựa chọn linh hoạt hơn như buộc tái xuất hoặc đưa hàng hóa ra khỏi lãnh thổ. Đây được xem là “cửa thoát hiểm” giúp doanh nghiệp giảm thiểu tổn thất kinh tế. Tuy nhiên, để được hưởng cơ chế này, hồ sơ của doanh nghiệp phải đảm bảo tính chuẩn xác và được thực hiện đúng trình tự pháp luật.
4. Minh bạch hóa thời hiệu và danh mục tang vật
-
Thời hiệu xử phạt: Ấn định trực tiếp là 02 năm đối với các hành vi vi phạm khác, đồng thời làm rõ cơ chế kéo dài thời hiệu cho các vụ việc chuyển từ cơ quan tố tụng.
-
Xác định tang vật: Văn bản bổ sung căn cứ xác định vật, tiền, hàng hóa là tang vật, đảm bảo việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn hoàn toàn dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc, tránh việc xử phạt thiếu căn cứ.
5. Khuyến khích sự chủ động từ doanh nghiệp
Nghị định 169 luật hóa các trường hợp được miễn hoặc giảm nhẹ hình phạt nếu doanh nghiệp tự phát hiện sai sót, khai bổ sung tờ khai và nộp đủ thuế trước khi cơ quan hải quan ban hành quyết định thanh tra, kiểm tra. Đây là cơ hội để doanh nghiệp tự rà soát và bảo vệ chính mình.
Lời khuyên từ chuyên gia VHG Logistics
Trong bối cảnh pháp luật hải quan ngày càng hoàn thiện theo hướng minh bạch nhưng cũng khắt khe hơn, quy trình khai báo không còn là khâu thực hiện đơn lẻ mà đòi hỏi sự đồng bộ giữa hồ sơ kỹ thuật, chứng từ thương mại và quy định pháp luật.
Tại VHG Logistics, chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ khách hàng:
-
Rà soát bộ chứng từ trước khi thực hiện thông quan.
-
Đào tạo nghiệp vụ cho nhân sự Docs/OPS về những điểm mới của Nghị định 169.
-
Tư vấn phương án tối ưu khi phát sinh các sự cố về hải quan.
Nguồn: Đặng Thiện tổng hợp
01/07/2026